پژوهش نامه قرآن و عهدین

پژوهش نامه قرآن و عهدین

نقد دیدگاه خاورشناسان درباره تشابه قصص قرآن با عهدین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
صدیقه ملک لو 1
نصرت نیلساز 2
1 دکتری علوم قرآن و حدیث، عضو انجمن علمی قرآن و عهدین ایران. تهران، ایران.
2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
10.22034/qb.2024.2036368.1012
چکیده
یکی از مهم‌ترین مستندات خاورشناسان برای تردید در اصالت قرآن و نبوت پیامبر (ص) و ادعای وام‌گیری قرآن از عهدین، شباهت محتوای قصص پیامبران در قرآن با عهدین بوده است. پژوهش حاضر با روش تحلیلی-تطبیقی و با استنادات درون دینی (اعم از قرآن، تفسیر، کتب لغت و...) و برون دینی (عهدین، آراء خاورشناسان و داده‌های تاریخی)، به تحلیل و ارزیابی آراء خاورشناسان حول سه محور «خاستگاه و منابع داستان‌ها»، «نحوه دست‌یابی پیامبر (ص) به منابع» و «تغییرات قصه‌ها به هنگام انتقال» پرداخته است. طبق یافته‌های پژوهش، غلبه رویکرد تاریخی به ادیان و عدم توجه به وحدت منبع الهی ادیان توحیدی، همچنین نوع نگرش خاورشناسان به مقولۀ وحی و تلقی آن به مثابۀ تجربۀ شخصی، مهم‌ترین عوامل مؤثر در طرح ادعای اقتباس داستان‌های قرآن از عهدین است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که آشنایی خاورشناسان با زبان عربی، همراه با کاستی‌هایی است که به نوبۀ خود بر تحقیقات‌شان مؤثر بوده است؛ اطلاعات آن‌ها برگرفته از منابع‌ عربی است که بعضاً جزئی و ناقص هستند، اما در کنار آن ،کینه‌توزی و انگیزه‌های خصمانه محققان نیز بی‌تأثیر نبوده است.
کلیدواژه‌ها
خاورشناسان
محتوای قصه‌های قرآن
عهدین
مفسران
وحی
  1. آذرنوش، آذرتاش، 1367، "امیة بن ابی الصلت"، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران، ج10، ص299-297.
  2. آندلسی، ابن عطیه، 1422، المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، بیروت، دارالکتب العلمیه.
  3. الباش، حسن، 1422، القرآن و التوراة، أین یتفقان و أین یفترقان؟، دمشق، دار قتیبة.
  4. الجابری، محمد عابد، 1393، رهیافتی به قرآن کریم، ترجمه: محسن آرمین، تهران، نشرنی.
  5. الدسوقی، محمد، 1416، الفکر الاستشراقی، تاریخه و تقویمه، بیروت، مؤسسه التوحید للنشر الثقافی.
  6. الزیات، احمد حسن، بی­تا ، تاریخ الادب العربی، بی­نا.
  7. برگ نیسی، کاظم، 1374، "واژه­های دخیل قرآن و دیدگاه­ها"، مجلۀ معارف، نشریۀ مرکز نشر دانشگاهی، تهران، صص 119-93.
  8. بروکلمان، کارل، وات، فلهاوزن، عبدالله محمد الامین النعیم، 1417، الاستشراق فی سیرة النبویة، دراسة تاریخیة لآراء، ویرجینیا، المعهد العالمی للفکر الاسلامی.
  9. بنی­عامر، محمد، 2004، المستشرقون و القرآن الکریم، اردن، دار الأمل للنشر و التوزیع.
  10. بل، ریچارد، 1382، درآمدی بر تاریخ قرآن، ترجمه: خرمشاهی، قم، سازمان اوقاف و امور خیریه.
  11. جفری، آرتور، 1386، واژگان دخیل در قرآن، ترجمه: فریدون بدره­ای، تهران، توس.
  12. حسینی، ابوالقاسم، 1378، مبانی هنری قصه‌های قرآن، قم، دارالثقلین.
  13. علی، جواد، 1413، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، بغداد، جامعة بغداد.
  14. ریپین، اندرو، 1389، "تفسیر کتاب مقدس با استفاده از قرآن"، ترجمه: وحید صفری، از کتاب رهیافت­هایی به قرآن، تنظیم: مهرداد عباسی، تهران، انتشارات حکمت.
  15. زقزوق، محمود حمدی، 1409، الاستشراق و الخلفیة الفکریة للصراع الحضاری، قاهره، دارالمنار.
  16. سید قطب، 1412، فی ظلال القرآن، بیروت، دارالشروق.
  17. سید قطب، 2002، التصویر الفنی فی القرآن الکریم، بیروت، دارالشروق.
  18. سیوطی، جلال الدین، 2014، المزهر فی علوم اللغة و انواعه، المحقق: محمد جاد المولی، محمد ابوالفضل ابراهیم، دمشق، المکتبة العصریة.
  19. ------------- ، بی­تا ، معترک الاقران، المحقق: علی محمد البجاوی، بیروت، دارالفکر العربی.
  20. طباطبائی، محمد حسین، 1417 ، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی مدرسین حوزۀ علمیه.
  21. فتاح، عرفان عبدالحمید، 1999، المستشرقون و الاسلام، بیروت، المکتب الاسلامی للطباعة و النشر.
  22. قطب، محمد، 1999، المستشرقون و الاسلام، قاهره، مکتبة وهبة.
  23. کرن، آرمسترانگ، 1382، خداشناسی از ابراهیم تا کنون، ترجمه: محسن سپهر، تهران،مرکز.
  24. محدثی، جواد، 1386، هنر در قلمرو مکتب، قم،بوستان کتاب.
  25. معرفت، محمدهادی، 1388، شبهات و ردود حول القرآن الکریم، قم، التمهید.
  26. مغنیه، محمد جواد، 1399، شبهات الملحدین و الاجابة عنها، بیروت، مکتبة الهلال.
  27. ملک لو، صدیقه؛ میرزایی، پوران. (1401). ابراهیم (ع) در قلم مستشرقان معاصر. تهران: سراچه دل.
  28. نیل­ساز، نصرت، 1393، خاورشناسان و ابن عباس، تهران، انتشارات علمی فرهنگی.
  29. Adeng, Camilla, 2001, “Torah”, Encyclopedia of the Quran, v.4, Leiden, Brill
  30. Brog, Gert, 2001, Representations of the divine in Arabic poetry, Amsterdam editions rodopi
  31. Bowering, Gerhard, 2001, “Chronology and the Quran”, Encyclopedia of the Quran, v.1, Leiden, Brill
  32. Erder, Uram, 2001, “Idris”, Encyclopedia of the Quran, v.2, Leiden, Brill
  33. Fireston, Reuven, 2001, “Abraham”, Encyclopedia of the Quran, v.2, Leiden, Brill
  34. Fireston, Reuven, 2001, “Ishmael”, Encyclopedia of the Quran, v.2, Leiden, Brill
  35. Gilliot, Claude, 2001, “Informants”, Encyclopedia of the Quran, v.2, Leiden, Brill
  36. Graham, William, 1980, “Review of Quranic studies: sources & methods of scriptural interpretation by John Wansbrough”, us. Journal of the American Oriental society
  37. Griffith, Sidney, 2001, “Gospel”, Encyclopedia of the Quran, v.2, Leiden, Brill
  38. Hirschfeld, Hartwig, 1902, New Researches in to the composition and exegesis of the Qoran, London, Asiatic Monographs
  39. Hulmes, Edward, 1993, The oxford companion to the bible, edited: Bruce M.Metzger & Michael Coogan, London, Oxford university
  40. Jeffery, Arthur, 1938, The Foreign vocabulary of the Quran, India, Oriental institute Baroda
  41. Junboll, G.H.A, 1979, “Review of Quranic studies: sources & methods of scriptural interpretation by John Wansbrough”, journal of Semitic studies, no.24
  42. 41. Jones, A.H, 2001,” Job”, Encyclopedia of the Quran, Leiden, Brill, v.3
  43. Lassner, Jacob, 2001, “Bilqis”, Encyclopedia of the Quran, v.1, Leiden, Brill
  44. Lewis, Bernard, 1993, The Arabs in history, Oxford university press, U.S.A
  45. Lindsay, James, 2001, “Goliath”, Encyclopedia of the Quran, v.2, Leiden, Brill
  46. Lowin, 2001, “Revision and Alteration”, Encyclopedia of the Quran, v.4, Leiden, Brill
  47. Madigan, Daniel A, 1995, “Reflections on some current directions in Quran studies”, The Muslim World, p.42-55
  48. Maugh, Thomas, 1992, "Ubar, Fabled Lost City, Found by LA Team", The Los Angelas Times, 5 February
  49. Neuwirth, Angelica, 2001, “Myths & Legends in the Quran”, Encyclopedia of the Quran, v.3, Leiden, Bril
  50. Rippin, Andrew, 2001, “Iblis”, Encyclopedia of the Quran, v.2, Leiden, Brill
  51. Robin, Christian Julien, 2001, “Ukhdud”, Encyclopedia of the Quran, v.5 Leiden, Brill
  52. Rosenthal, Frantz, 2001, “History & the Quran”, Encyclopedia of the Quran, v.2, Leiden, Brill
  53. Rubin, Uri, 2001, “Prophet & prophet hood”, Encyclopedia of the Quran, v.4, Leiden, Brill
  54. Schock, Cornelia, 2001, “Adam & Eve”, Encyclopedia of the Quran, v.1, Leiden, Brill
  55. Sirry, Mun’im, 2014, Scriptural polemics: The Quran & other religion, London, Oxford university press
  56. Sharon, M, 2001, “People of the book”, Encyclopedia of the Quran, v.4, Leiden, Brill
  57. Torrey, Charles cutler, 1933, The Jewish foundation of Islam, New York, Bloch publishing
  58. Tottoli, Roberto, 2001, “Men of the cave”, Encyclopedia of the Quran, v.2, Leiden, Brill
  59. Watt, William Montgomery, 1961, Muhammad, prophet & statesman, Oxford university press, U.S.A
  60. Zwettler, Michael, 1928, The oral tradition of classical Arabic: Its character & implications, Columbus, Ohio University