پژوهش نامه قرآن و عهدین

پژوهش نامه قرآن و عهدین

حقوق حیوانات در شرایط جنگی: مطالعه تطبیقی میان آموزه‌های اسلامی و مسیحی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه قم. قم، ایران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
حقوق حیوانات در شرایط جنگی، به عنوان یکی از مباحث مهم اخلاقی و فقهی، در آموزه‌های دینی اسلام و مسیحیت جایگاه ویژه‌ای دارد که با توجه به تفاوت‌های تاریخی و فرهنگی، رویکردهای متفاوتی را به نمایش می‌گذارد. مسئله اصلی این پژوهش، تحلیل تطبیقی و انتقادی نگرش‌های اسلام و مسیحیت نسبت به رعایت حقوق حیوانات در جنگ و بررسی تحولات فکری مرتبط با آن است. هدف پژوهش، تبیین چارچوب‌های نظری و عملی هر دو دین در این حوزه و استخراج نقاط اشتراک و افتراق آن‌ها است. روش تحقیق، مبتنی بر تحلیل محتوای متون مقدس، کتب فقهی و الهیاتی، و بررسی دیدگاه‌های متفکران برجسته در هر دو مکتب دینی به صورت توصیفی-تحلیلی می‌باشد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که در اسلام کشتار و آزار حیوانات در جنگ به شدت محدود و تنها در موارد ضروری و با رعایت موازین اخلاقی مجاز شمرده شده است؛ این آموزه‌ها از صدر اسلام تاکنون ثبات و استمرار قابل توجهی داشته‌اند. در مقابل،  آموزه‌های مسیحی کشتار حیوانات را در جنگ مشروع و گاهی واجب دانسته‌اند و نگرش غالب در مسیحیت تا اوایل قرن بیستم چندان مدافع حقوق حیوانات نبوده است. با این حال، تحولات فلسفی و فرهنگی معاصر در مسیحیت منجر به بازنگری اساسی و گرایش به حفظ و حمایت از حقوق حیوانات در جنگ شده است. این مطالعه نشان می‌دهد که اسلام از ثبات نظری و عملی برخوردار است، در حالی که مسیحیت روندی تاریخی در تغییر نگرش را در این زمینه تجربه کرده است.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم، ترجمه: حسین انصاریان، (1383ش)، چاپ اول، قم: انتشارات اسوه.
کتاب مقدس، عهد جدید براساس کتاب مقدس اورشلیم، ترجمه: پیروز سیار، (1387ش)، چاپ اول، تهران:  نشر نی.
1-ابن بابویه قمی (شیخ صدوق)، محمد بن على‌، (1413ق)، من لایحضره الفقیه، چاپ دوم، قم‌: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه.
2-ابن بابویه قمی (شیخ صدوق)، محمد بن على‌، (1385ق). علل الشرائع. نجف: منشورات المکتبة الحیدریة.
3- ابن براج، عبدالعزیز (1406ق). المهذب. قم : موسسة النشر الاسلامی.
4-ابن حبان، محمد (1414ق). صحیح ابن حبان. بیروت : موسسة الرسالة.
5-ابن رشد، محمود بن احمد (1995م). بدایة المجتهد و نهایة المقتصد. بیروت: دارالفکر.
6-ابن فارس، احمد (1399ق). معجم مقاییس اللغة. بیروت : دارالفکر.
7-ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم (1398ق). تفسیر غریب القرآن. بیروت: دارالکتب العلمیة.
8-ایزوتسو، توشیهیکو، (1373ش)، خدا و انسان در قرآن، چاپ سوم، تهران:  دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
9-ثعالبی، عبدالرحمن بن محمد (1418ق). تفسیر الثعالبی المسمی بالجواهر الحسان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
10-جعفری، محمدتقی (1417ق). رسائل فقهی. تهران : نشر کرامت.
11-جوادی آملی، عبدالله ( 1390ش). تفسیر تسنیم. قم: نشر اسراء.
12-جیزانی، محمد بن حسین بن حسن، (1427ق)، معالم اصول الفقه عند اهل السنة و الجماعة، چاپ پنجم، بی­جا: انتشارات دار ابن جوزی.
13-خطیب شربینی، محمد، (1418ق)، مغنی المحتاج الى معرفة معانی الفاظ المنهاج، چاپ اول، بیروت: انتشارات دار المعرفه.
14-رایشبرگ، گریگوری، سایس، هنریک، بگبی، اندره، (1390ش)، اخلاق در جنگ، تهران: وزارت امور خارجه.
15-رسول­زاده، عباس، باغبانی، جواد، (1396ش)، شناخت کلیسای پروتستان، چاپ سوم، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
16-رمضانی، علی (1390ش). معنای حق در نگاه اندیشمندان اسلامی. نشریه معرفت حقوقی. شماره دوم. زمستان.
17-زحیلی، وهبة بن مصطفی، (بی­تا)، الفقه الاسلامی و ادلته، چاپ چهارم، دمشق: انتشارات دار الفکر.
18-سجستانی، ابن ابی­داوود، (1420ق)، سنن ابی­داوود سجستانی، بی­چا، قاهره: دار الحدیث.
19-سینگر، پیتر (1396ش). آزادی حیوانات. ترجمه : بهنام خداپناه. تهران: نشر ققنوس.
20-سیوطی، جلال الدین (1414ق). الدر المنثور. بیروت: دارالفکر.
21-شریف رضی، محمدبن حسین (1407ق). نهج البلاغه. قم : موسسه دارالهجره.
22-شوکانی، محمد بن علی، (1419ق)، ارشاد الفحول الی تحقیق الحق من علم الاصول، چاپ اول، بیروت: دار الکتاب العربی.
23-شهید ثانی، زین الدین بن علی(1413ق). مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام. قم : بنیاد معارف اسلامی.
24-طالبی، محمدحسین (1393ش). در آمدی بر فلسفه حق. قم : پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
25-طبرسی، فضل بن حسن (1415ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالمعرفة.
26-طبری، محمد بن جریر (1379ش). جامع االبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالکتب العلمیة.
27-طوسی، محمدبن الحسن (1407ق). الخلاف. قم : موسسة النشر الاسلامی.
28-طوسی، محمدبن الحسن (1387ق). المبسوط فی فقه الامامیه. چاپ سوم. تهران : المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
29-علامه حلی، حسن بن یوسف (1412ق). منتهی المطلب فی تحقیق المذهب. مشهد : مجمع البحوث الاسلامیة.
30-العینی، بدرالدین (1420ق). البنایة شرح الهدایة. بیروت : دارالکتب العلمیة.
31-فاضل قائینى نجفی، على‏، (1418ق)، علم الاصول تاریخاً و تطوراً، چاپ دوم، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی. 
32-فیومی، احمد بن محمد، (1428ق)، مصباح المنیر، بی­چا، بیروت: المکتبة العصریة.
33-قرطبی، محمد بن احمد، (1364ش)، الجامع لاحکام القرآن، چاپ سوم، تهران: انتشارات ناصرخسرو.
34-کاشانی، فتح الله بن شکرالله (1336ش). تفسیر کبیر منهج الصادقین فی الزام المخالفین. تهران: کتابفروشی و چاپخانه محمدحسن علمی.
35- کلینی، محمد بن یعقوب، (1407ق)، الکافی، چاپ چهارم، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
36-لوبون، گوستاو، (1334ش)، تمدن اسلام و عرب، ترجمه: فخر داعی گیلانی، بی­چا، تهران: بنگاه مطبوعاتی علی­اکبر اعلمی.
37-مجلسی، محمدباقر، (1403ق)، بحار الانوار، چاپ دوم، تهران: مؤسسة الوفاء.
38- مصطفوی، حسن (1368ش). التحقیق فی کلمات القرآن. تهران : وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
39-مک کراث، آلیستر، (1392ش)،الهیات مسیحی، ترجمه: بهروز حدادی، قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
40-مکارم شیرازی، ناصر (1374ش). تفسیر نمونه . تهران: دارالکتب الاسلامیة.
41-موسوی خمینی، سید روح الله، (1392ش)، تحریر الوسیله، چاپ اول، تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار الامام الخمینی (قدس سره).
42-نجفی جواهری، محمدحسن، (1362ق)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، چاپ هفتم، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
43-وان وورست، رابرت ای، (1393ش)، مسیحیت از لابه­لای متون، ترجمه: جواد باغبانی و عباس رسول­زاده،  چاپ دوم، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
44-الواحدی، أبی الحسن علی بن أحمد (1411ق). اسباب نزول القرآن. بیروت: دارالکتب العلمیة.
45-هاشمی شاهرودی، سید محمود (1426ق). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام. قم : موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم السلام، مرکز پژوهشهاى فارسى الغدیر.
46-هینلز، جان راسل، (1391ش)، راهنمای ادیان زنده، ترجمه: عبدالرحیم گواهی، چاپ چهارم، قم: مؤسسه بوستان کتاب.
47-هروی قاری، محمد، (1422ق)، مرقاة المفاتیح شرح مشکاة المصابیح، بی­چا، بیروت: دار الفکر.