پژوهش نامه قرآن و عهدین

پژوهش نامه قرآن و عهدین

اخلاق یهودی غایت گرا یا وظیفه گرا؟

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید اکبر حسینی قلعه بهمن 1
فاطمه مرادعلیزاده 2
1 دانشیار گروه ادیان، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، قم، ایران.
2 دانشجوی دکتری، رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه آزاد واحد کاشان، کاشان، ایران.
10.22034/qb.2025.2057393.1040
چکیده
هر نظام اخلاقی دست‌کم دارای شش عنصر اصلی است: نظریه ارزش اخلاقی، اصول بنادین اخلاقی، قواعد استنتاجی، مشوق‌های رعایت اصول و وقاعد اخلاقی، ضمانت‌های اجرای آن اصول و قواعد و نیز توجیه و بیان لزوم اخلاقی بودن و نیز درستی نظام اخلاقی مزبور. این نظام، با توجه به منابع معرفت اخلاقی و در نظر گرفتن مبانی اخلاق، ساخته و پرداخته شده و به جامعة هدف ارائه گردیده است. در این نظام، نظریه ارزش اخلاقی اصلی‌ترین عنصر شناخته می‌شود که سایر عناصر هرکدام به‌گونه‌ای به آن متکی هستند. در نظام اخلاق یهودی، درباب نظریه ارزش اخلاقی دو نظریه متفاوت دیده می‌شود: دیدگاه وظیفه‌گرا و دیدگاه غایت‌انگار. اکنون عده‌ای بر آن هستند که اخلاق یهودی، یک اخلاق وظیفه‌گراست و بر این مطلب استدلال می‌نمایند. در این نوشتار، با توجه به تنخ (عهد عتیق) و مبانی اخلاق در یهودیت، دیدگاه غایت‌انگار مورد تأکید قرار گرفت و ادلة وظیفه‌گرایان مورد نقد و بررسی واقع شد. روشن است که تفاوت این دو دیدگاه، در رفتار رژیم صهیونی و نیز صهیونیست‌ها در دو سال اخیر کاملا مشهود است. در نگاه وظیفه‌گرایانه، کافی است یک عالم دینی با برداشت خود، قتل عام مردم غزه، لبنان، یمن و ایران را مستند به فرمان الهی کند؛ در این حالت دیگر هیچ دلیل عقلی و یا تجربی و حتی عاطفی نمی‌تواند مانع این جنایت شود.
کلیدواژه‌ها
نظام اخلاقی
نظریه ارزش اخلاقی
مبانی اخلاق
اخلاق یهودی
غایت‌گرایی اخلاقی
وظیفه‌گرایی اخلاقی
  1. عهد عتیق.
  2. : امید، مسعود، 1381، در آمدی بر فلسفه اخلاق از دیدگاه متفکران مسلمان معاصر ایران، موسسه‌ تحقیقاتی‌ علوم‌ اسلامی‌ – انسانی‌ دانشگاه‌ها، تبریز.
  3. البستانی، بطرس، 1870 م.، محیط المحیط قاموس مطول اللغه العربیه، بیروت: مکتبة لبنان.
  4. پیترز، اف. ائی.، یهودیت، مسیحیت و اسلام، حسین توفیقی، انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، بهار 1392، چ. 2، ج 3.
  5. توفیقی، حسین، 1379، آشنائی با ادیان بزرگ جهان، مؤسسه فرهنگی طه، قم.
  6. حسینی قلعه‌بهمن، سیداکبر، 1394، «تحلیلی بر ساختار نظام اخلاقی در ادیان»، معرفت ادیان، ش. 25، زمستان، ص. 113 –
  7. خزائی، زهرا، 1390، اخلاق فضیلت، حکمت، تهران.
  8. خواص، امیر، صالح، سید محمدحسن، 1392،«درآمدی بر اخلاق یهودی (منابع، غایت و ویژگی ها)»، اخلاق وحیانی، سال دوم پاییز و زمستان، شماره 1 (پیاپی 5)، صص. 63- 86.
  9. اترک، حسین، 1389، «وظیفه گرایی اخلاقی»، فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری، سال پنجم، شماره 1 و 2، صص. 27 –
  10. مشینا براخوت، 5:9.
  11. رسول‌زاده، عباس، 1389، «آخرالزمان و حیات اخروی در یهودیت و مسیحیت»، معرفت ادیان، سال اول، شماره دوم، بهار، ص 67 ـ 96.
  12. رولین، برنارد، 1394، علم و اخلاق، سعید عدالت‌جو، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی (آموزش انقلاب اسلامی)، تهران.
  13. سنهدرین، 95 الف.
  14. ﻓﯿﺾ کاشانی، محمد، 1423ق.، الحقائق، تحقیق و تصحیح، محسن عقیل، موسسة دارالکتاب الاسلامی، قم.
  15. قاسمی قمی، جواد، 1387، «ماشیح؛ منجی یهود به روایت تلمود»، مشرق موعود، سال دوم زمستان، شماره 8، صص. 151 - 166.
  16. کلنر، مناخم، 1382، «اخلاق یهودی»، ترجمه مهدی حبیب اللهی، مجله هفت آسمان، ش17، صص. 235 - 250.
  17. کهن، آبراهام، 1390، گنجینه‌ای از تلمود، ترجمه: امیرفریدون گرگانی، یهوشوع نتن‌آلی، اساطیر، تهران.
  18. مجلسی، محمدباقر، ق.1403، بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار علیهم السلام، ج. 67، مؤسسة الوفاء، تهران، ج 67.
  19. مسکویه، ابوعلی، 1422ق.، تهذیب الاخلاق و تطهیر الأعراق، انتشارات بیدار، قم.
  20. مشینا براخوت، 5:9.
  21. منشه، امیر، (سردبیر ترجمه)، 1977، واژه‌های فرهنگ یهود، بی‌نا، اورشلیم.
  22. ویلیامز، برنارد، 1382، «نظریه‌های اخلاقی»، ابراهیم دیانتی نسب، تردید، بهار، شماره 3 صص. 12 - 15.
  23. Bradshaw, Jeffrey M., 2010, In God’s Image and Likeness, Ancient and Modern Perspectives on the Book of Moses, Eborn Publishing, Salt Lake City.
  24. CohnـSherbok, Dan, 2003, Judaism: History, Belife and Practice, Routledge, London and New York.
  25. Harris, Michael J., 2003, Divine Command Ethics: Jewish and Christian perspectives, RoutledgeCurzon, London.
  26. Ivry, Alfred L., 1972,"Body And Soul", in: Encyclopaedia Judaica, Second Edition, Fred Skolnik, Editor in Chief, Michael Berenbaum, Executive Editor, Macmillan Reference, USA
  27. Karesh, Sara E. and Mitchell M. 2009, "Hurvitz, yetzer ha-tov/yetzer ha-rah", in: Encyclopedia of World Religions, Encyclopedia of Judaism, J. Gordon Melton, Series Editor, Facts On File, Inc., An imprint of Infobase Publishing, USA.
  28. Kertzer, Rabbi Morris N., (1993), What Is A Jew?, A Touchstone Book, New York.
  29. Talmud Shabbath.
  30. Talmud, Ber. 18b–19a. (Berakhot.)
  31. Talmud, Berakhot.
  32. Talmud, Ket. 77b; (Ketubot)
  33. Talmud, Ketubot.
  34. Talmud, Lev. R. 34:3 (Leviticus Rabbah)
  35. Talmud, Sanhedrin.
  36. Talmud, Shabbath, 152 b.
  37. Talmud, Ta'anit.
  38. Talmud,Tanḥ. Va-Yikra.