پژوهش نامه قرآن و عهدین

پژوهش نامه قرآن و عهدین

پاشانی‌بودن متن و الهی‌بودن آن، ملازمه یا عدم ملازمه؟ (مطالعۀ موردی قران و عهدین)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
هادی غلامرضائی 1
جواد باغبانی آرانی 2
1 دانش آموخته دکتری، رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2 استادیار گروه ادیان، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، قم، ایران.
10.22034/qb.2025.2055946.1038
چکیده
قرآن کریم و عهدین دراین‌که از اجزاء یا فصول مختلفی تشکیل شده‌اند با هم مشترک‌اند. این فصول در قرآن «سوره» و در عهدین «سِفر» و «کتاب» نامیده می‌شوند. برخلاف عهدین که مطالب آن غالباً همانند کتاب‌های بشری از نظم خطی برخوردار و مطالب هر سفر معمولاً حول یک موضوع خاص یا عام است، سوره‌های قرآن ـ البته به‌استثنای سوره‌های کوچک و برخی سوره‌های جمعی‌النزول ـ معمولاً موضوع و نظم خاصی ندارند و گویا مطالب متنوع و مختلفی درکنارهم پراکنده شده‌اند! (پاشانی‌بودن قرآن) به‌باور برخی نظم بشری عهدین، نشان‌دهندۀ بشری‌بودن آن و نظم غیربشری آیات سوره‌های قرآن، نشانۀ الهی‌بودن آن است؛ اما مطابق این پژوهش که با ابزار کتابخانه‌ای و روش تحلیل انتقادی انجام شده، نه ساختار عهدین و شباهت آن به کتاب‌های بشری، دلیل بر الهی‌نبودن آن است، و نه ساختار پاشانی اغلب سوره‌های بلند قرآن و عدم شباهت آن به نظم موجود در اغلب کتاب‌های بشری، دلیلی بر الهی‌بودن آن است.
کلیدواژه‌ها
قرآن
عهدین
چینش آیات
نظم خطی بایبل
مناسبت و نظم آیات
پراکندگی آیات
تناسب آیات
  1. اسدی، علی، (1396ش)، «بررسی و نقد نظریه اقتباس قرآن از عهدین»، معرفت ادیان، شماره3، صص29-46.
  2. اسعدی، محمد و طیب‌حسینی، سیدمحمود، (1390ش)، پژوهشی در محکم و متشابه، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  3. اشرفی، عباس، (1390ش)، مقایسه قصص در قرآن و عهدین، تهران: چاپ و نشر بین‌الملل.
  4. ایازی، سیدمحمدعلی، (1380ش)، چهرۀ پیوستۀ قرآن، تهران: هستی‌نما.
  5. باغبانی آرانی، جواد، (1400ش)، شناخت قرآن و عهدین، قم: مؤسسه امام خمینی.
  6. باقلانی، محمد، (1408ق)، اعجاز القرآن، بیروت: عالم الکتب.
  7. بل، ریچارد، (1382ش)، درآمدی بر تاریخ قرآن، بازنگری: ویلیام مونتگمری وات، ترجمۀ بهاءالدین خرمشاهی، تهران: مرکز ترجمه قرآن مجید به زبان‌های خارجی.
  8. بلاشر، رژی، (1374ش)، در آستانۀ قرآن، ترجمۀ محمود رامیار، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامى‏.
  9. توکلی محمدی، نرجس و مکوند، محمود، (1398ش)، بررسی و تحلیل تاریخی اندیشه پیوستگی متن قرآن کریم، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، شماره3، صص 91-125.
  10. جواهری، سیدمحمدحسن، (1398ش)، «قرینه زمان نزول و خطای راهبردی در فهم مفسر»، فصل‌نامه ذهن، شماره 80، صص97-126.
  11. حجازی، محمدمحمود، (1390ق)، الوحدة الموضوعیة فی القرآن الکریم، قاهره: مطبعة المدنی.
  12. خامه‌گر، محمد، (1386ش)، ساختار هندسی سوره‌های قرآن، تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
  13. خرمشاهی، بهاءالدین، (1390ش)، ذهن و زبان حافظ، تهران: انتشارات ناهید.
  14. خطابی، حمد، (2008م)، بیان اعجاز قرآن در ثلاث رسائل فی اعجاز القرآن، قاهره: دار المعارف.
  15. خوئی، ابوالقاسم، (بی‌تا)، البیان فی تفسیر القرآن، قم: مؤسسه إحیاء آثار الخوئی.
  16. رامیار، محمود، (1400ش)، تاریخ قرآن، تهران: انتشارات امیرکبیر.
  17. زرقانی، محمد، (1368ق)، مناهل العرفان، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  18. سلیمانی اردستانی، عبدالرحیم، (1396ش)، بررسی متنی و سندی متون مقدس یهودی ـ مسیحی، تهران: سمت.
  19. سیار، پیروز، (1387ش)، ترجمۀ عهد جدید، تهران: نشر نی.
  20. سیار، پیروز، (1393ش)، ترجمۀ عهد قدیم، تهران: هرمس.
  21. سیوطی، عبدالرحمن، (1421ق)، الإتقان فی علوم القرآن، بیروت: دارالکتاب العربی.
  22. شاکر، محمدکاظم، (1398ش)، رویکردی نو به اعجاز قرآن کریم، تهران: دانشگاه علامه طباطبائی.
  23. شحاته، عبدالله محمود، (1976م)، اهداف کل سورة ومقاصدها فی القرآن الکریم، مصر: الهیئة المصریة العامة اللکتاب.
  24. شریعتی، مینا و شعبان‌پور، محمد، (1396ش)، «نظریۀ پیوستگی یا گسستگی نزول سوره‌های قرآن کریم»، علوم قرآن و حدیث، شماره2، صص121-140.
  25. شلتوت، محمود، (1421ق)، الاسلام عقیدة و شریعة، قاهره: دارالشروق.
  26. شوئون، فریتیوف، (1362ش)، شناخت اسلام، ترجمه: سیدضیاءالدین دهشیری، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  27. صدر، سیدموسی، (1381ش)، «قرآن و عهدین؛ نقاط همسو و ناهمسو»، پژوهش‌های قرآنی، شماره32 ویژه قرآن، ادیان و فرهنگ‌ها(2)، صص74-101.
  28. طباطبایی، سیدمحمدحسین، (1390ق)، المیزان، بیروت: مؤسسه الاعلمی مطبوعات.
  29. طبری، محمد، (1412ق)، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار المعرفة.
  30. طه حسین، (1388ش) آئینه اسلام، ترجمه: محمدابراهیم آیتی، تهران، اندیشه مولانا.
  31. عباس، فضل حسن، (1421ق)، قضایا قرآنیة فی الموسوعة البریطانیة (نقد مطاعن و رد شبهات)، عمان: دار الفتح.
  32. علی‌زاده منامن، عیسی و دهقانی، فرزاد و شهریاری نسب، سروش، (1396ش)، «بررسی دیدگاه‌ها درباره نظم قرآن»، سراج منیر، شماره29، صص31-56.
  33. عنایه، غازی حسین، (بی‌تا)، أسباب النزول القرآنی، بیروت: دار الجیل.
  34. عیاشى، محمد بن مسعود، (1380ش)، التفسیر، تهران: مکتبة العلمیة الاسلامیة.
  35. فرید وجدی، محمد، (1321ق)، مقدمة صفوة العرفان فی تفسیر القرآن، مصر: مطبعة الشعب.
  36. فقهی‌زاده، عبدالهادی، (1374ش)، پژوهشی در نظم قرآن، تهران: جهاد دانشگاهی دانشگاه تهران.
  37. قاضی عیاض، (1497ق)، الشفاء بتعریف حقوق المصطفی(ص)، عمان: دار الفیحاء.
  38. قمرزاده، محسن و تیموری، نسیم، (1401ش)، «ارزیابی مبانی سبک تفسیر موضوعی تنزیلی»، مطالعات علوم قرآنی، شماره2، صص 49-76.
  39. قیطوری، عامر، (1385ش)، «قرآن و گذر از نظم خطی: یک بررسی زبان‌شناختی»، زبان و زبان‌شناسی، شماره3، صص17-31.
  40. گراهام، ویلیام، (1392ش)، ملاحظاتی بر کتاب مطالعات قرآنی، ترجمه مرتضی کریمی‌نیا، کتاب زبان قرآن، تفسیر قرآن، تهران: هرمس.
  41. محیسن، محمدسالم، (1412ق)، معجم حفاظ القرآن عبر التاریخ، بیروت: دار الجیل.
  42. معرفت، محمدهادی، (1373ش)، تناسب آیات، ترجمه مولائی‌نیا، قم: بنیاد معارف اسلامی.
  43. معرفت، محمدهادی، (1381ش)، علوم قرآنی، قم: مؤسسه التمهید.
  44. میشل، توماس، (1395ش)، کلام مسیحی، ترجمۀ حسین توفیقی، قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
  45. نجارزادگان، فتح الله، (1397)، تحلیل همانندناپذیری (اعجاز) قرآن در آموزه‌های قرآن و سنت، تهران، سمت.
  46. نکونام، جعفر، (1380ش)، درآمدی بر تاریخ‌گذاری قرآن، تهران: هستی‌نما.
  47. نکونام، جعفر، (1396ش)، مدخل «تاریخ‌گذاری قرآن»، دانشنامۀ علوم قرآن، ج1، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  48. نیلساز، نصرت، (1388ش)، «بررسی و نقد دیدگاه ونزبرو درباره تثبیت نهایی متن قرآن»، مقالات و بررسی‌ها، شماره88، صص151-170.
  49. واحدی نیشابوری، علی بن احمد، (1419ق)، أسباب نزول القرآن، بیروت: دار الکتب العلمیه.