پژوهش نامه قرآن و عهدین

پژوهش نامه قرآن و عهدین

الهیات سلامت در سه آیین ابراهیمی: نگاه تاریخی گذرا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، رشته علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران. تهران، ایران.
2 دانشیار علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
الهیات سلامت ادبیات نوپدیدی است که چند دهه اخیر از جامعه دانشگاهی غربی آغاز شده و به جهان اسلام و شرق نیز وارد گشته است. این حوزه دانشی که تمرکز بیشینه خود را بر مطالعه ارتباط میان دو مقوله دین و ابعاد گوناگون سلامت انسان می‌گذارد، از پیشینه‌ای کهن در ادیان آسمانی برخوردار است و به پژوهش‌های عصر حاضر منحصر نمی‌گردد. مروری بر سرگذشت بشر در طی ده‌ها سده، نشان از رواج گسترده باور به پیوند تنگاتنگ دین با تندرستی انسان و همچنین بهره‌گیری از رهنمودهای آن برای رهایی جستن از بیماری‌ها دارد. از سوی دیگر، درمانگری نیز از شئون و وظایف عالمان ادیان قلمداد می‌گشته و شفاء در دیدگاه آنان به نیروهای ماوراءالطبیعة وابسته بوده است. بر این اساس، ضرورت دارد تا گزارشی تاریخی از آنچه از ابتداء تا به امروز در مسئله تعامل دین‌های سه‌گانه یهودیت، مسیحیت و اسلام با ابعاد سلامت رخ داده، به اختصار ارائه گردد تا هم میراث گذشتگان را برای معاصران در دسترس قرار دهد و هم راهنمایی برای پژوهش‌های بیشتر و عمیق‌تر در آینده باشد. با این نگاه، پژوهش پیشِرو به روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از است؛ به نحوی که از رهنمودهای دینی برای حفظ و بهبود سلامت بهره می‌جسته و روحانیون ادیان به امور درمانی اشتغال داشته‌اند؛ هرچند این پیوند در عصر رنسانس از هم گسسته و بار دیگر در نیم‌سده اخیر به یکدیگر پیوسته است.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
‏‫آرضایی، حامد؛ و گرامی، سید محمدهادی. (۱۳۹۷). تعامل طب و دین: مرور و جریان‌شناسی رویکردها در ایران معاصر. در جستارهایی در مناسبات اسلام و طب: مجموعه مقالات برگزیده همایش ملی نظام سلامت در اسلام (ج ۱–2، ص 454-483). مشهد: دانشگاه علوم پزشکی مشهد.
‏‫ابن قتیبة، عبد الله بن مسلم. (۱۴۱۸). عیون الأخبار. بیروت: دار الکتب العلمیة.
‏‫ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۷۶). الأمالی. تهران: کتابچی.
‏‫ابن‌بابویه، محمد بن علی. (۱۳۶۲). الخصال. (علی‌اکبر غفاری، محقق). قم: جامعه مدرسین.
‏‫باعزم، محمد. (۱۳۹۸). درنگی در مطالعات میان‌رشته‌ای در پیوند با مطالعات اسلامی. در بنیان‌های کاربست روایات طبی: مجموعه مقالات مدون از کارگاه‌های علمی-پژوهشی برگزارشده توسط کمیسیون توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآن در نظام سلامت (ص 11-27). تهران: سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی.
‏‫باقری، حمید. (۱۳۹۸). مبانی و ضوابط کاربست احادیث پزشکی. در بنیان‌های کاربست روایات طبی: مجموعه مقالات مدون از کارگاه‌های علمی-پژوهشی برگزارشده توسط کمیسیون توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآن در نظام سلامت (ص 165-187). تهران: سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی.
‏‫برقی، احمد بن محمد. (۱۳۷۱). المحاسن. (جلال الدین محدث، مصحح). قم: دار الکتب الإسلامیة.
‏‫پاکتچی، احمد. (۱۳۹۶). جستارهایی در اعتبارسنجی و فهم روایات طبی. در جستارهایی در اعتبارسنجی و فهم روایات طبی (ص 15-53). تهران: انتشارات طب سنتی ایران.
‏‫پاکتچی، احمد. (۱۴۰۱). مفهوم طب در کاربرد کهن [علمی].
‏‫پرویزی، ‌محمد‌مهدی؛ زارع، ‌فرزانه؛ و جلادت، ‌امیرمحمد. (۱۳۹۷). فهرست موضوعی واژگان طبی قرآن کریم. قرآن و طب، 4(3)، 200-204.
‏‫حاتمی، ‌حسین. (۱۳۹۴). ارتباط دین و سلامت از دیدگاه ادیان الهی، منابع پزشکی نیاکان و برخی از آثار ادبی. پژوهش در دین و سلامت، 4(1)، 2-3.
‏‫دورانت، ویل. (۱۳۳۷). تاریخ تمدن. (احمد آرام و دیگران، مترجم) (ج ۱–11). تهران: اقبال.
‏‫علی، جواد. (۱۴۲۲). المفصل فى تاریخ العرب قبل الإسلام. بی‌جا: دار الساقی.
‏‫کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷). الکافی. (علی‌اکبر غفاری، محقق). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
‏‫مرعشی، ‌سید‌علی. (۱۳۸۳). سیر تحولات رابطه دین و بهداشت روانی. نقد و نظر، 35-36(9)، 67-74.
‏‫مسعودی، عبدالهادی. (۱۳۹۸). گام‌های ضروری در شکل‌گیری عنوان «طب اسلامی». در بنیان‌های کاربست روایات طبی: مجموعه مقالات مدون از کارگاه‌های علمی-پژوهشی برگزارشده توسط کمیسیون توسعه پژوهش و آموزش عالی قرآن در نظام سلامت (ص 83-113). تهران: سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی.
‏‫مکی، محمد بن علی. (۱۴۲۶). قوت القلوب فی معاملة المحبوب ووصف طریق المرید إلى مقام التوحید. (عاصم إبراهیم الکیالی، محقق). بیروت: دار الکتب العلمیة.
‏‫مهریزی، ‌مهدی. (۱۳۸۵). در آمدی بر جایگاه روایات پزشکی. علوم حدیث، 41(11)، 37-58.
‏‫میرحسینی، یحیی. (۱۳۹۶). مرور تاریخی بر مفهوم و جایگاه طب النبی و طب الائمه. در جستارهایی در اعتبارسنجی و فهم روایات طبی (ص 57-75). تهران: انتشارات طب سنتی ایران.
‏‫نصیری، علی. (۱۳۸۷). تبارشناسی روایات طبی. پژوهشنامه قرآن و حدیث، 2(4)، 93-112.
Cohen, Abraham. (1949). Everyman’s Talmud. London: JM Dent & Sons.
Dubovsky, H. (1989a). The Jewish contribution to medicine - Part I: Biblical and Talmudic times to the end of the 18th century. South African Medical Journal, 76(1), 26-28.
Dubovsky, H. (1989b). The Jewish contribution to medicine - Part II: The 19th and 20th centuries. South African Medical Journal, 76(2), 67-70.
Efron, John. (2004). Review of Jews and Medicine: An Epic Saga by Frank Heynick. Shofar, 22(3), 140-143.
Garrison, Fielding. (1929). An Introduction to the History of Medicine (Fourth Edition). Philadelphia & London: W. B. Saunders Company.
Gignoux, Philippe. (2003). Health in Persia I: Pre-Islamic Period. In Encyclopædia Iranica (Vols. 1–26, pp. 102-104). Online Edition: Encyclopædia Iranica Foundation.
Hezser, Catherine. (2023). The Significance of Health in Jewish History, Culture, and Society. In Jews and Health: Tradition, History, and Practice (pp. 1-22). Leiden – Boston: Brill.
Kestenbaum, Israel. (1997). A Jewish Approach to Healing. The Journal of Pastoral Care, 51(2), 207-211.
Koenig, Harold. (2005). Health and Religion. In Encyclopedia of Religion (Second Edition, Vol. 6, pp. 3875-3877). Detroit: Thomson Gale.
Koenig, Harold; King, Dana; & Carson, Verna. (2012). Handbook of Religion and Health (Second Edition). New York: Oxford University Press.
Levin, Jeff; & Prince, Michele. (2011). Judaism and Health: Reflections on an Emerging Scholarly Field. Journal of Religion and Health, 50(4), 765-777.
McVaugh, Michael; Bos, Gerrit; & Shatzmiller, Joseph. (2019). The Regimen sanitatis of “Avenzoar”: Stages in the Production of a Medieval Translation. Leiden – Boston: Brill.
Pormann, Peter; & Savage-Smith, Emilie. (2007). Medieval Islamic Medicine. Washington, D.C.: Georgetown University Press.
Rosner, Fred. (2013). History of Jews in Medicine and Healthcare. In Judaism and Health: A Handbook of Practical, Professional and Scholarly Resources (pp. 35-43). Woodstock: Jewish Lights Publishing.
Silberman, Justin. (2017). Jewish Healing: Connected to Theology and History.
Spencer, Herbert. (1896). The Principles of Sociology (Vols. 1–3). London: Williams and Norgate.
Ullmann, Manfred. (1978). Islamic Medicine. Edinburgh: Edinburgh University Press.