پژوهش نامه قرآن و عهدین

پژوهش نامه قرآن و عهدین

بازی با کلمات یا تحریف تورات؛ تحلیل آیه 46 سوره نساء و آیه 78 سوره آل عمران با تمرکز بر رفتار زبانی یهودیان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده مطالعات اسلامی، دانشگاه بین‌المللی اهل بیت (ع)، تهران، ایران.
2 پژوهشگر گروه مطالعات زنان، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه مجازی المصطفی (ص)، قم، ایران.
10.22034/qb.2026.2075767.1056
چکیده
اگر چه بسیاری از پژوهشگران آیات 46 از سوره نساء و 78 سوره آل‌عمران را از جمله آیاتی به شمار آورده‌اند که نشان از تحریف لفظی تورات بلکه عهدین دارد اما دقت در این آیات نشان می‌دهد که آن‌ها به شکلی دقیق و عمیق به کنش‌های زبانی و فکری گروهی از یهودیان اشاره دارند که با استفاده از بازی‌های زبانی و تغییرات معنایی محدود، مخاطبان را دچار سردرگمی و تردید می‌کردند و وانمود می‌ساختند که سخنان‌شان برگرفته از متن مقدس تورات است. بررسی واژگان کلیدی «یلوون» و «الکتاب» و تأمل در مفهوم «تحریف» و «الکلم» در منابع لغوی و قرآنی نشان می‌دهد که این آیات بیشتر به نقد نوعی حیله زبانی و تحریف معنوی محدود می‌پردازند، نه تغییر لفظی و اساسی متن مقدس. تحلیل‌های تاریخی و روایی نیز بر این نکته صحه می‌گذارند که در متن آیات تحریف لفظی واقعی تورات مطرح نشده و آنچه رخ داده، بازی‌های زبانی و تغییرات معنایی به قصد فریب و استهزاء است. بنابراین، به احتمال قوی می‌توان گفت این آیات دلیلی بر تحریف لفظی تورات نیستند و موضوع اصلی آنها، هشدار نسبت به سوءاستفاده‌های زبانی است، نه تغییر واقعی و مستقیم الفاظ متن مقدس. این پژوهش با تحلیل و تعمیق در واژگان کلیدی این آیات و با حمایت و پشتیبانی از سوی گزارش‌های تاریخی و روایی در تلاش است تا استوار سازد که این آیات بیش و پیش از این که گواهی بر تحریف باشند نشانی بر بازی با کلمات دارند.
کلیدواژه‌ها

ابن اثیر جزری، مبارک بن محمد، 1367 ش، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، محقق: طناحی، محمد محمد، موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، قم، ایران، چاپ چهارم.
ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، 1422 ق، زاد المسیر فی علم التفسیر، محقق: مهدی، عبدالرزاق، دار الکتاب العربی، بیروت، لبنان، چاپ اول.
ابن حموش، مکی، 1429 ق، الهدایة إلی بلوغ النهایة، اشراف: بوشیخی، شاهد، جامعة الشارقة، کلیة الدراسات العلیا و البحث العلمی، شارجه، امارات، چاپ اول.
ابن عباد، صاحب بن عباد، 1414 ق، المحیط فی اللغة، محقق: آل یاسین، محمدحسن، عالم الکتاب، بیروت، لبنان، چاپ اول.
ابن فارس، أحمد بن فارس، 1404 ق، معجم مقاییس اللغة، محقق: هارون، عبدالسلام محمد، مکتب الاعلام الاسلامی، قم، ایران.
ابن منظور، محمد بن مکرم، 1414 ق، لسان العرب، محقق: میردامادی، جمال­الدین، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع ـــ دار الصاد، بیروت، لبنان، چاچ سوم.
ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، 1408 ق، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مصحح: ناصح، محمدمهدی و یاحقی، محمدجعفر، آستان قدس رضوی، مشهد، ایران، چاپ اول.
ابوحاتم، عبدالرحمن بن محمد، 1419 ق، تفسیر القرآن العظیم، محقق: طیب، اسعد محمد، مکتبة مصطفی الباز، ریاض، عربستان.
ابوعبیده، معمر بن مثنی، 1381 ق، مجاز القرآن، محقق: سزگین، فواد، مکتبة الخانجی، قاهره، مصر، چاپ اول.
ازدی، عبدالله بن محمد، 1387 ش، کتاب الماء، محقق: اصفهانی، محمدمهدی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران، چاپ اول.
ازهری، محمد بن احمد، بی­تا، تهذیب اللغة، دار إحیاء التراث العربی، بی­جا.
بلاغی، محمدجواد، بی­تا، آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن، تحقیق: بنیاد معرفت، واحد تحقیقات اسلامی، وجدانی، قم، ایران.
تیمی، یحیی بن سلام التیمی، 1425 ق، تفسیر یحیی بن سلام التیمی، دار الکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون، بیروت، لبنان.
ثعلبی، احمد بن محمد، 1422 ق، تفسیر الثعلبی، محقق: ابن عاشور، ابی محمد، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، لبنان، چاپ اول.
جصاص، احمد بن علی، 1405 ق، احکام القرآن، محقق: قمحاوی، محمد صادق، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، لبنان، چاپ اول.
جعفریان، رسول، 1413 ق، أکذوبة التحریف القرآن بین الشیعة و السنة، ممثلیة الخامنئی فی الحج، تهران، ایران، چاپ اول.
جوادی آملی، عبدالله، 1386 ش، سرچشمه اندیشه، محقق: رحیمیان محقق، عباس، موسسه اسراء، قم، ایران، چاپ پنجم.
جوادی آملی، عبدالله، 1389 ش، تفسیر تسنیم، محقق: واعظی محمدی، حسن، موسسه اسراء، قم، ایران، چاپ هشتم.
حسینی تهرانی، محمدحسین، 1426 ق، امام شناسی، علامه طباطبایی، مشهد، ایران، چاپ سوم.
خویی، ابوالقاسم، 1430 ق، البیان فی تفسیر القرآن، موسسة احیاء آثار الامام الخوئی، قم، ایران، چاپ اول.
دینوری، عبدالله بن محمد، 1424 ق، تفسیر ابن وهب، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، بیروت، لبنان، چاپ اول.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد، 1412 ق، مفردات ألفاظ القرآن، محقق: داوودی، صفوان عدنان، دار الشامیة، بیروت، لبنان.
رسعنی، عبدالرزاق بن رزق الله، 1429 ق، رموز الکنوز فی تفسیر الکتاب العزیز، محقق: اب دهیش، عبدالملک، مکتبة الأسدی، مکه، عربستان، چاپ اول.
زبیدی، محمدمرتضی، 1414 ق، تاج العروس من جواهر القاموس، محقق: علی، هلالی و سیری، علی، دار الفکر، بیروت، لبنان.
زمخشری، محمود بن عمر، 1407 ق، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل، مصحح: حسین احمد، مصطفی، دار الکتاب العربی، بیروت، لبنان، چاپ سوم.
زمخشری، محمود بن عمر، 1417 ق، الفائق فی غریب الحدیث، محقق: شمس الدین، ابراهیم، دار الکتب العلمیة، بیروت، لبنان.
سیاح گرجی و دیگران، تحریف عهدین از منظر قرآن و عهدین، مجله مطالعات تقریبی مذاهب اسلامی، شماره 55، 75 ـــ 90.
سبزواری، ملا هادی، 1383، هادی المضلین، مصحح: اوجی، علی، دانشگاه تهران، تهران، ایران، چاپ اول.
شیخ طوسی، محمد بن حسن، بی­تا، التبیان فی تفسیر القرآن، مصحح: عاملی، احمدحبیب، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، لبنان.
طباطبایی، محمدحسین، 1390 ق، المیزان فی تفسیر القرآن، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، بیروت، لبنان، چاپ دوم.
طبرانی، سلیمان بن احمد، 2008 م، تفسیر القرآن العظیم، دار الکتاب الثقافی، اربد، اردن، چاپ اول.
طبرسی، فضل بن حسن، 1372 ش، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مصحح: یزدی طباطبایی، فضل الله و رسولی، هاشم، ناصر خسرو، تهران، ایران. چاپ سوم.
طبری، محمد بن جریر، 1412 ق، جامع البیان فی تفسیر القرآن، دار المعرفة، بیروت، لبنان، چاپ اول.
عسکری، حسن بن علی ع، 1409 ق، التفسیر المنسوب إلی الحسن بن علی العکسری ع، مدرسة الإمام المهدی، قم، ایران.
فخر رازی، محمد بن عمر، 1420 ق، مفاتیح الغیب، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، لبنان، چاپ سوم.
ماتریدی، محمد بن محمد، 1426 ق، تأویلات اهل السنة، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، بیروت، لبنان، چاپ اول.
ماوردی، علی بن محمد، بی­تا، النکت و العیون، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، بیروت، لبنان، چاپ اول.
مصباح یزدی، محمدتقی، 1389، اخلاق در قرآن، موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، قم، ایران، چاپ دوم.
مصطفوی، حسن، 1368 ش، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، ایران، چاپ اول.
معرفت، محمدهادی، 1386 ش، علوم قرآنی، تمهید، قم، ایران، چاپ هشتم.
مقاتل بن سلیمان، 1423 ق، تفسیر مقاتل بن سلیمان، محقق: عبدالله محمود شحاته، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، لبنان.
مکارم شیرازی، ناصر، 1371 ش، تفسیر نمونه، دار الکتب الاسلامیة، تهران، ایران، چاپ دهم.
میبدی، احمد بن محمد، 1371 ش، کشف الأسرار و عدة الأبرار، امیر کبیر، تهران، ایران، چاپ پنجم.
نحاس، احمد بن محمد، 1421 ق، إعراب القرآن، حاشیه­نویس: ابراهیم، عبدالمنعم خلیل، دار الکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون، بیروت، لبنان، چاپ اول.
نیشابوری، محمود بن ابوالحسن، 1425 ق، إیجاز البیان عن معانی القرآن، محقق: قاسمی، حنیف، دار الغرب الاسلامی، بیروت، لبنان، چاپ اول.
یزیدی، عبدالله بن یحیی، 1405 ق، غریب القرآن و تفسیره، محقق: الحاج، محمدسلیم، عالم الکتب، بیروت، لبنان، چاپ اول.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 29 خرداد 1405