پژوهش نامه قرآن و عهدین

پژوهش نامه قرآن و عهدین

تحلیل ژئوپلیتیک اعتقادی؛ نقش باورهای آخرالزمانی در تقابل صهیونیسم و مهدویت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده ادبیات و زبان های خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.
2 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران.
10.22034/qb.2026.2081636.1066
چکیده
منازعات معاصر خاورمیانه به طور عمیقی متأثر از باورهای اعتقادی و ایدئولوژی‌های آخرالزمانی است که در این میان، تقابل میان صهیونیسم و مهدویت برجسته می‌نماید. این پژوهش با رویکرد ژئوپلیتیک اعتقادی به تحلیل این تقابل پرداخته و تبیین می‌کند که صهیونیسم با تحریف و سکولاریزه‌سازی مفاهیم مقدسی چون سرزمین موعود و ملت برگزیده، به پروژه‌ای سیاسی و انحصاری تبدیل شده است. این رویکرد نه تنها مشروعیت‌ساز سیاست‌های توسعه‌طلبانه و نژادپرستانه است، بلکه با دشمن‌انگاری ابدی مسلمانان، زمینه‌ساز خشونت و پاکسازی قومی می‌گردد. در مقابل، مهدویت در اسلام شیعی با تأکید بر انتظار فعال و حکومت جهانی، راهکاری انسان‌محور و عدالت‌گستر برای رهایی بشریت از ظلم ارائه می‌دهد. مهدویت با نفی تبعیض، مروج صلح و همبستگی است و دشمن را نه بر اساس نژاد، بلکه بر مبنای ستم‌گری تعریف می‌کند. این پژوهش با روش تحلیل محتوای کیفی نشان می‌دهد که در این تقابل بنیادی، پیروزی نهایی متعلق به اندیشه مهدویت خواهد بود؛ اندیشه‌ای که بر اساس آموزه‌های قرآنی و اصول اخلاقی، تحقق عدالت پایدار و نجات مستضعفان را نوید می‌دهد. در نهایت، این مطالعه با برجسته‌سازی ماهیت مخرب صهیونیسم و ماهیت نجات‌بخش مهدویت، چارچوبی نوین برای درک ژئوپلیتیک اعتقادی و تحلیل‌های آینده در روابط بین‌الملل فراهم می‌سازد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
عهد عتیق
ابن حنبل، احمد بن محمد. (1421ق). مسند احمد. بیروت: مؤسسة الرسالة.
اسکاک، دیوید. (2012). صهیونیسم مسیحی و پایان جهان: چگونه بنیادگرایان آمریکایی سیاست خاورمیانه را شکل می‌دهند. انتشارات آکسفورد.
اسماعیل‌زاده، علی. (1396). تحلیل ژئوپلیتیک اعتقادی: بررسی تقابل صهیونیسم و مهدویت. انتشارات دانشگاه تهران.
اسمیت، جان. (2015). سیاست مقدس: بررسی نقش آخرالزمان‌گرایی در سیاست اسرائیل. انتشارات راتلج.
اسمیت، جان. (2018). ژئوپلیتیک دین و هویت در قرن بیست و یکم. انتشارات راتلج.
اعظمی، هادی و عباسی، اصغر(1400). محیط‌شناسی ژئوپلیتیکی جهان اسلام با محوریت ژئوکالچر. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
آخوندی، مهدی. (1399). تقابل آخرالزمانی: بررسی ژئوپلیتیک اندیشه مهدویت و صهیونیسم. انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی.
بارنز، جاناتان. (2017). سرزمین و ملت: تحلیل ژئوپلیتیکی باورهای صهیونیستی. انتشارات کمبریج.
بجنوردی، سید محمدکاظم. (۱۳۹۷). انتظار فعال در آموزه مهدویت. فصلنامه پژوهش‌های مهدویت.
بجنوردی، سید محمدکاظم. (۱۳۹۷). تأملاتی در باب انتظار فعال. تهران: انتشارات سروش.
برنشتاین، مایکل. (2019). تاریخچه ایدئولوژی صهیونیسم. انتشارات دانشگاه کمبریج.
پالمر، ریچارد. (2016). برگزیدگی و خشونت: ریشه‌های ایدئولوژیک منازعات فلسطین-اسرائیل. انتشارات آکسفورد.
پالمر، مایکل. (۲۰۱۶). The New Geopolitics of Religion: Faith, Power, and Conflict in the 21st Century. انتشارات روتلج.
جباری، حسین علی. (۱۳۹۸). «نقش آموزه مهدویت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران». پژوهشنامه موعود، ۲۴(۱)، ۴۵-۶۲.
جوادی آملی، عبدالله. (1389). مهدی موعود. قم: انتشارات اسراء.
جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۸۹). ولایت فقیه: حکومت حق بر باطل. انتشارات اسراء.
حامدی، محمدمهدی(1399). دشمنان مهدویت چرا و چگونه؟. تهران: نشر علوم دینی.
حسینی، مهدی و رضایی، ناصر. (۱۴۰۰). «ظرفیت‌های ژئوپلیتیک شیعه در آخرالزمان». ژئوپلیتیک و سیاست منطقه‌ای، ۱۰(۲)، ۷۵-۹۸.
رضوی، سید محمود؛ سعیدی، عباس. (1399). «نقش ژئوپلیتیک اعتقادی در شکل‌گیری منازعات جدید». فصلنامه ژئوپلیتیک. سال 15، شماره 1، صص 225-245.
رضوی، سید مهدی و سعیدی، محمدرضا. (۱۳۹۹). ژئوپلیتیک اعتقادی و نقش آن در روابط بین‌الملل. مجله مطالعات ژئوپلیتیک.
رضی، حمید. (1398). «تحلیل ژئوپلیتیک شیعی: رویکردی بر پایه باورهای آخرالزمانی». نشریه مطالعات ژئوپلیتیکی. سال 13، شماره 2، صص 40-60.
صمدی، حسین. (۱۳۹۵). تحلیل ریشه‌های ایدئولوژیک صهیونیسم. فصلنامه مطالعات خاورمیانه.
صمدی، علی. (1395). ژئوپلیتیک اعتقادی: بررسی نقش باورهای دینی در منازعات خاورمیانه. انتشارات دانشگاه تهران.
ضیایی، علی. (۱۴۰۲). «تحلیل و بازشناسی انواع صهیونیسم بر اساس اندیشه موعود آخرالزمان». مطالعات سیاسی، ۱۵(۳)، ۱۲۰-۱۳۸.
طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۹۰). تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی حوزه علمیه قم.
سفر پیدایش، سفر خروج، سفر لاویان، سفر اشعیا.
فرید، رضا. (1398). نقش باورهای آخرالزمانی در منازعات منطقه‌ای. انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی.
فریدمن، توماس. (2020). از تورات تا تانک: بررسی نظامی‌گری در ایدئولوژی صهیونیسم. انتشارات نیویورک.
فیشمن، شائول. (2019). قانون اساسی و هویت: بررسی نقش یهودیت در قوانین اسرائیل. انتشارات دانشگاه تل‌آویو.
قمی، شیخ عباس. (۱۴۲۰ ق.). سفینة البحار. قم: انتشارات نور.
قمی، شیخ عباس. (۱۴۲۰ ق.). منتهی الآمال. قم: انتشارات نور.
کریمی، احمد. (۱۴۰۰). رویکردهای نوین در ژئوپلیتیک: از کلاسیک تا انتقادی و اعتقادی. انتشارات سمت.
کریمی، محمدعلی. (1400). «بنیادهای نظری ژئوپلیتیک اعتقادی در خاورمیانه». مجله مطالعات سیاسی خاورمیانه. سال 6، شماره 4، صص 160-180.
کلینی، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
کوهن، الیزابت. (2015). سیاست مقدس: بررسی نقش آخرالزمان‌گرایی در سیاست اسرائیل. انتشارات راتلج.
گلدبرگ، دیوید. (۲۰۲۱). Zionism and the Promised Land: A Critical Perspective. انتشارات دانشگاه هاروارد.
گلدبرگ، دیوید. (2021). ملی‌گرایی مقدس: بررسی تحریف متون مذهبی در صهیونیسم. انتشارات راتلج.
مجلسی، محمدباقر. (1403ق). بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
مطهری، مرتضی. (۱۳۸۶). قیام و انقلاب مهدی از دیدگاه فلسفه تاریخ. انتشارات صدرا.
Aghaie, S. (2004). The Martyrs of Karbala: Shi'i Symbols of Martyrdom in Iran. Seattle: University of Washington Press.
Chomsky, N. (1983). The Fateful Triangle: The United States, Israel, and the Palestinians. Boston: South End Press.
Idel, M. (1988). Kabbalah: New Perspectives. New Haven: Yale University Press.
Kimmerling, B. (1983). Zionism and Territory. Berkeley: University of California Press.
Masalha, N. (1992). Expulsion of the Palestinians: The Concept of "Transfer" in Zionist Political Thought. Washington: Institute for Palestine Studies.
Mearsheimer, J. & Walt, S. (2007). The Israel Lobby and U.S. Foreign Policy. New York: Farrar, Straus and Giroux.
Pappe, I. (2006). The Ethnic Cleansing of Palestine. Oxford: Oneworld Publications.
Sachedina, A. (2001). The Islamic Messiah: The Hidden Imams of Shi'ism. Cambridge: Cambridge University Press.
Said, E. (1978). The Question of Palestine*. New York: Times Books.
Scholem, G. (1941). *Major Trends in Jewish Mysticism*. New York: Schocken Books.
Shlaim, A. (2000). *The Iron Wall: Israel and the Arab World*. New York: W.W. Norton.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 29 خرداد 1405