پژوهش نامه قرآن و عهدین

پژوهش نامه قرآن و عهدین

مقایسه ساختاری-کارکردی آموزه تواضع در قرآن و عهد جدید

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران.
2 دانشیارگروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه ادیان و فلسفه، دانشکده زبان و ادبیات خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.
10.22034/qb.2026.2084741.1068
چکیده
تواضع در اخلاق دینی مسلمانان و مسیحیان جایگاهی ویژه دارد که آن را از حد صرف فضیلتی ممدوح فراتر می برد. پژوهش پیش رو با هدف مقایسه تطبیقی آموزه تواضع در قرآن و عهد جدید، به بررسی نظام‌مند وجوه اشتراک و افتراق آن در این دو متن مقدس می‌پردازد. ارائه تطبیقی این الگوها می‌تواند در گفتگوی بین‌ادیانی به عنوان مکملی برای تقویت نگاه جهان‌شمول به این فضیلت اخلاقی مؤثر باشد. در این راستا آیات قرآنی و فقرات عهد جدید با روش توصیفی-تحلیلی و تطبیقی، تحلیل می شود. یافته‌ها نشان می‌دهد تواضع در هر دو سنت، فضیلتی محوری و نشانه ایمان است، اما مبانی الهیاتی آن متمایز است. در قرآن، تواضع ریشه در توحید ذاتی و عبودیت محض دارد، حال آنکه عهد جدید بر الگوگیری از فروتنی مسیح و فیض نجات‌بخش تأکید می‌کند. در حوزه مصادیق، قرآن با ترسیم سلسله مراتب تواضع (در برابر خدا، والدین، مومنان و حتی جاهلان) و پیوند آن با عدالت اجتماعی، چارچوبی جامع و متعادل ارائه می‌دهد. در مقابل، عهد جدید بر تواضع درون‌کلیسایی و خدمت به عنوان تجلی محبت تمرکز دارد. از جنبه تربیتی، قرآن با رویکردی تدریجی و غیرمستقیم، و عهد جدید با ارائه الگوی مثبت و توصیه مستقیم عمل می‌کنند. قرآن با نگاهی جامعه‌ساز، تدریجی و توحیدمحور، تواضع را در خدمت بناء امت عادلانه قرار می‌دهد، حال آنکه عهد جدید با نگاهی نجات‌شناختی، فردگرایانه و مسیح‌محور، تواضع را راهی برای اتحاد با مسیح و وحدت کلیسا می‌داند.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.( 1373)، ترجمه محمدمهدی فولادوند.تهران: دفتر مطالعات و معارف اسلامی.
کتاب مقدس (ترجمه قدیم).(2002)، ترجمه فارسی،انگلستان: انتشارات ایلام.
کتاب مقدس، ترجمه مژده برای عصر جدید،(2007)، انجمن های متحد کتاب مقدس.
انجیل عیسی مسیح،(2013)، ترجمه هزاره نو، انگلستان: انتشارات ایلام.
ابن فارس، احمد، ( 1399ق)، مقاییس اللغه، بیروت : دارالفکر.
ابن منظور، محمد بن مکرم ،(1408ق)، لسان العرب، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ایزوتسو، توشیهیکو، (1378)، مفاهیم اخلاقی دینی در قرآن، ترجمه فریدون بدره ای، تهران، فرزان.
جواد علی، (۱۴۲۲ق)، المفصل فی تاریخ العرب قبل الإسلام، بیروت: دار الساقی.
جوهری، اسماعیل بن حماد، (۱۳۷۶)، الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، بیروت: دار العلم للملایین.
حاجی اکبری، فاطمه. حسین حیدری. احسان مقدم،(1402)، سیمای ایجابی مسیحیان در قرآن، دو فصلنامه .Journal of Contemporary Islamic Studies
حاجی‌اکبری، ‌فاطمه، حسین حیدری، (1403)،  گستره و مبانی فروتنی در عهد جدید، پژوهش های اخلاقی، ش 55، 65-84.
حیدری، حسین، عباس شاه علی، (1397)، مبانی قرآنی، روایی و حکمی زنجیره علی گناهان کبیره در حدیقه الحقیقه سنایی، مطالعات عرفانی، شماره 27، 5-26.
دورانت، ویل،(1352)، تاریخ تمدن، ترجمه احمد آرام ... [و دیگران]،  تهران: اقبال: فرانکلین.
دوفور، گزاویه لئون، بی‌تا،  فرهنگ الهیات کتاب مقدس، بی‌جا.
زبیدی، سید محمد مرتضی حسینی، (۱۴۰۵ ق)، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت: دار الفکر.
سعدی، مصلح بن عبدالله، (1376)، کلیات سعدی، تهران: اسلامیه.
شانظری, جعفر, زارعیان, فائزه. (1390). نگاهی بر مبانی و آموزه‌های اخلاق مسیحیت. فصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات اخلاق کاربردی, 7(26), 153-180.
شریف رضی، محمد بن حسین، (۱۳۷۹). نهج البلاغه. علی نقی فیض السلام، تهران: مؤسسه چاپ و نشر تألیفات فیض الإسلام‌
طباطبایی، سید محمد حسین، (۱۴۱۷ ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طبرسی، فضل بن حسن ،(1415ق)، مجمع البیان، بیروت : دارالمعرفه.
طریحی، فخرالدین بن محمد، (۱۳۷۵)، مجمع البحرین، تهران: مرتضوی.
طوسی، محمد بن حسن، (۱۴۰۹ق)، التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق احمد حبیب قصیر العاملی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
فراهیدی، خلیل بن احمد، (۱۴۰۰ ق)، کتاب العین، قم: نشر هجرت.
قطب، سید، (۱۴۱۲ ق)، فی ظلال القرآن، بیروت: دار الشروق.
کریمی‌نیا، محمد مهدی، (1385)، مسیحیت: جنگ یا صلح (بررسی شیوه برخورد مسیحیت با پیروان ادیان دیگر)، معرفت، شماره 106. 108 تا 117
لگنهاوزن، محمد، (1397)، اسلام و کثرت گرایی دینی، ترجمه نرجس جواندل، قم: انتشارات کتاب طه
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی،(1403ق)، بحار الأنوار، محمدباقر بهبودی و همکاران. بیروت - لبنان: دار إحیاء التراث العربی.
محمدزاده، نادر، (1388)، شهود و خداگونگی در عرفان مسیحیت شرقی، پژوهشنامه ادیان، شماره 5
مطهری، مرتضی. (بی‌تا)، نبرد حق و باطل، تهران: صدرا.
مطیع، مهدی و اقدوستی، زهرا،(۱۴۰۰)، «تتبع سیر تدریجی آموزه تواضع در قرآن با تکیه بر ترتیب نزول»، دو فصلنامه تفسیر پژوهی، سال هشتم، شماره ۲، صص ۸۱-۱۰۴.
مینایی، فاطمه، فاطمه رحیمی، (1383)، تواضع، دانشنامه جهان اسلام، زیر نظر غلامعلی حداد عادل، ج 8، تهران: بنیاد دایره المعارف اسلامی.
هاشمی رفسنجانی، اکبر، (1387)، فرهنگ قرآن، قم: مؤسسه بوستان کتاب.
هوشنگی، لیلا، غلامیان، ریحانه، (1392)، شمایل ها و تشبه به خدا: تفسیری عرفانی از شعائر در کلیسای ارتدوکس، پژوهشنامه ادیان، شماره 14
Ahmad, Mirza Ghulam, (2008), The Moral Teachings of the Quran, Tilford: Islam International Publications.
Basil of Caesarea, (1951), “Homily on Humility”, in Ascetical Works, trans. Sister M. Monica Wagner, New York: Fathers of the Church, Inc
Fee, Gordon D., (1995), Paul’s Letter to the Philippians, Grand Rapids: Eerdmans
Trench, Richard Chenevix, (1880), Synonyms of the New Testament, London: Macmillan and Co.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 29 خرداد 1405