پژوهش نامه قرآن و عهدین

پژوهش نامه قرآن و عهدین

مقایسه مفهوم نبوت در قرآن و تورات: از شیخوخیت قومی تا رسالت جهانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه ادیان و عرفان تطبیقی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکترای ادیان و عرفان تطبیقی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.22034/qb.2026.2084976.1069
چکیده
مقایسة مفهوم نبوت در قرآن و تورات، نشان می‌دهد که این دو متن بر دو منطق الهیاتی و اجتماعی متمایز استوارند. واژه عبری «נָבִיא» در اسفار خمسه بیش از آنکه از یک منصب وحیانی مستقل حکایت کند در دل ساختارهای خویشاوندی، شیخوخیت و رهبری قبیله‌ای حل شده، به‌گونه‌ای که ارتباط خدا با نبی نه بر پایه مأموریتی الهی، بلکه بر اساس جایگاه او به‌عنوان بزرگ، پدر و شیخ قبیله شکل می‌گیرد. معیار برگزیدگی در این الگو عمدتاً بر سن، نسب، جایگاه اجتماعی و منزلت خانوادگی استوار است و کارکردهای اصلی نبوت شامل میانجی‌گری پدرسالارانه، شفاعت، برکت دادن، حفظ عهد نسلی و تضمین تداوم هویت قومی است. در مقابل، واژه «نبی» و مشتقات آن، ذر قرآن مفهومی متمایز دارد. قرآن نبوت را پدیده‌ای فراقومی، جهان‌شمول و مستقل از ساختارهای اجتماعی-قبیله‌ای معرفی می‌کند که بر اصطفای الهی، صلاحیت معنوی و تقوا تأکید دارد. در این چارچوب، نبوت نه در خدمت حفظ هویت قومی، بلکه برای هدایت انسان‌ها طراحی شده و پیامبر نه نماینده قوم نزد خدا، بلکه فرستاده او به سوی انسان‌هاست. قرآن با نفی معیارهای سنی، نسبی و قومی (از طریق نمونه‌هایی چون عیسی و یحیی) و تأکید بر تقوا به‌عنوان تنها ملاک کرامت، نبوت را از انحصار هویتی رها می‌سازد. این تفاوت بنیادین ریشه در بافت‌های اجتماعی-تاریخی متفاوت دارد و قرآن به‌صورت آگاهانه الگوی قوم‌محور نبوت توراتی را نقد کرده و جایگزینی جهان‌شمول و اخلاق‌محور برای آن ارائه داده است.
کلیدواژه‌ها

The Holy Qur'an
ʿAbd al-Bāqī, M. F. (1985 AD). Al-Muʿjam al-Mufahras li Alfāẓ al-Qurʾān al-Karīm [The indexed concordance of Qur'anic words]. Tehran: Islāmiyyah Publications.
Afshari Moqaddam, A. R. (2007 AD). "The Story of Jesus (comparison of Qur'an with Torah and Gospel)." Besharat. 58.
Blenkinsopp, J. (1995 AD). Sage, Priest, Prophet: Religious and Intellectual Leadership in Ancient Israel. Westminster John Knox Press.
Blenkinsopp, J. (1996 AD). A History of Prophecy in Israel. (Rev. and enl. Ed). Westminster John Knox Press.
Collins, J. J. (2004 AD). Introduction to the Hebrew Bible. Fortress Press.
Ehsani, K; Moḥammadi, Z. (2015 AD). "The Creation of Adam and Eve in the Qur'an and Torah." Bayyinat. 22(4), 17-34.
Fakhr Rāzī, M. (1999 AD). Mafātīḥ al-Ghayb (al-Tafsīr al-Kabīr). Beirut: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī.
Ghanbari, B; Ghanbari, Z. (2008 AD). "A Comparative Study of the Position of Moses in the Qur'an and Torah." Name-ye Ilahiyyat. 2 (5), 73-90.
Hajati Shouraki, S. M; Ṭaheri Akerdi, M. (2022 AD). "A Comparative Study of Textual Differences in Qur'anic and Torahic Accounts of Prophetic Narratives." Maʿrefat. 31(300), 9-20.
Hebrew Bible: Biblia Hebraica Stuttgartensia (BHS). (1997 AD). (K. Elliger & W. Rudolph, Eds.). Deutsche Bibelgesellschaft.
Heschel, A. J. (1962 AD). The prophets. Harper & Row Publishers.
Ḥosseini, S. (2017 AD). "The Ark of the Covenant from the Perspective of the Qur'an and Torah." Maʿrefat. 26 (242), 49-60.
Ibn Kathīr, I. (1998 AD). Tafsīr al-Qurʾān al-ʿaẓīm. (S. ibn M. Salamah, Ed.). Riyadh: Dār Ṭaybah li-l-Nashr wa-l-Tawzīʿ.
Jalali Kandari, S. (1998 AD). "The Superiority of the Children of Israel in the Qur'an and Torah." Humanity Science of al-Zahra University. 8 (26-27), 143-160.
McAuliffe, J. D. (Ed.). (2006 AD). The Cambridge Companion to the Qur'ān. Cambridge University Press.
Mendenhall, G. E; Herion, G. A. (1992 AD). "Covenant." In D. N. Freedman (Ed.), The Anchor Bible dictionary. (Vol. 1, pp. 1179–1202). Doubleday.
Meyers, C. (2000 AD). Women in Scripture: A Dictionary of Named and Unnamed Women in the Hebrew Bible, the Apocryphal/Deuterocanonical Books, and the New Testament. Eerdmans.
Meyers, C. (2005 AD). Exodus (New Cambridge Bible Commentary). Cambridge University Press.
Meyers, C. L. (2014 AD). "Was Ancient Israel a Patriarchal Society?" Journal of Biblical Literature. 133 (1), 8-27. https://doi.org/10.15699/jbl.1331.2014.2609
Muṣṭafawī, H. (1989 AD). al-Taḥqīq fī Kalimāt al-Qurʾān al-Karīm. (Vol. 12). Tehran: Markaz al-Kitāb lil Tarjamah wal Nashr.
Nemati Pir Ali, D; Rahimi Risani, S. (2016 AD). "Dignity in the Qur'an and Torah." Bayyinat. 23(1-2), 199-224.
Newsom, C. A; Ringe, S. H; Lapsley, J. E. (Eds.). (2012 AD). Women's Bible Commentary. (3rd ed.). Westminster John Knox Press.
Nicholson, E. W. (1986 AD). God and His People: Covenant and Theology in the Old Testament. Clarendon Press.
Rahman, F. (1980 AD). Major Themes of the Qur'an. Bibliotheca Islamica.
Rippin, A. (2001 AD). The Qur'an and Its Interpretive Tradition. Ashgate Variorum.
Salehi Abarqouei, M. (2004 AD). "The Status of Women in the Qur'an and Torah." Bayyinat. 42, 17-41.
Ṭabarī, M. (1991 AD). Jāmiʿ al-Bayān fī Tafsīr al-Qurʾān. (A. M. Shākir, Ed.). Beirut: Muʾassasat al-Risālah.
Ṭabāṭabāʾī, S. M. (2011 AD). al-mīzān fī tafsīr al-Qurʾān. (S. M. B. Mousawi Hamadani, Trans.). Qom: Islamic Publications Office of the Society of Seminary Teachers of Qom.
Ṭaheri, M. (2009 AD). "Abraham and His Family in the Torah and Qur'an." Maʿrefat Adyan. 1(1), 185-214.
The Holy Bible: New Revised Standard Version (NRSV). (1989). Oxford University Press.
Trible, P. (1984 AD). Texts of Terror: Literary-feminist Readings of Biblical Narratives. Fortress Press.
Von Rad, G. (1962–1965). Old Testament Theology. (Vols. 1-2). (D. M. G. Stalker, Trans.). Harper & Row.
Westermann, C. (1984 AD). Genesis 12-36: A Commentary. (J. J. Scullion, Trans.). Augsburg Publishing House.
Wheeler, B. M. (2002 AD). Prophets in the Quran: An Introduction to the Quran and Muslim Exegesis. Continuum.
Zamakhsharī, M. (1986 AD). al-Kashshāf ʿan Ḥaqāʾiq Ghawāmiḍ al-Tanzīl. Beirut: Dār al-Kitāb al-ʿArabī.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 29 خرداد 1405