پژوهش نامه قرآن و عهدین

پژوهش نامه قرآن و عهدین

تحلیل گفتمان انتقادی سوره طه بر اساس الگوی جیمز پائول جی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه زبانشناسی، واحد بین المللی اروند، دانشگاه آزاد اسلامی، آبادان، ایران.
10.22034/qb.2026.2084989.1070
چکیده
این پژوهش به تحلیل گفتمان انتقادی (CDA) گفت‌وگوی میان حضرت موسی و خداوند در سورهٔ طه قرآن کریم بر اساس چارچوب تحلیل گفتمان جیمز پل جی می‌پردازد. با بهره‌گیری از «وظایف سازندهٔ گفتمان» و «ابزارهای پژوهشی» جی، این مطالعه بررسی می‌کند که چگونه تعامل الهی–انسانی از طریق زبان، به ساخت هویت‌ها، روابط، مناسبات قدرت و معانی الهیاتی در یک متن مقدس می‌انجامد. پژوهش با اتخاذ طرحی توصیفی–تحلیلی و با رویکردی ترکیبی، تحلیل کمّی بسامد ویژگی‌های گفتمانی را با تفسیر کیفیِ معانی زمینه‌مند و جهان‌های انگاشته‌شده تلفیق می‌کند.
یافته‌ها نشان می‌دهد که ساخت هویت و ایجاد رابطه، برجسته‌ترین وظایف سازنده در گفتمان میان موسی و خداوند هستند که این امر بر محوریت شکل‌گیری هویت نبوی و اقتدار الهی دلالت دارد. در میان ابزارهای پژوهشی جی، «معانی موقعیتی» و «جهان‌های انگاشته‌شده» بیشترین بسامد را دارند که نشان می‌دهد مفاهیم الهیاتی از طریق معانی وابسته به بافت و الگوهای ضمنی روابط الهی–انسانی منتقل می‌شوند. تحلیل همچنین نشان می‌دهد که روابط قدرت نامتقارن اما همراه با رحمت‌اند و حاکمیت الهی را با پاسخ‌گویی به دغدغه‌های انسانی درهم می‌آمیزند.
با به‌کارگیری چارچوب جامع جی در تحلیل گفتمان قرآنی، این پژوهش میان تفسیر سنتی قرآن و تحلیل زبانی معاصر پیوند برقرار می‌کند. افزون بر این، با گسترش کاربست تحلیل گفتمان انتقادی به متون دینی، به مطالعات گفتمان انتقادی یاری می‌رساند و ارزش تحلیلی الگوی جی را در بررسی گفتمان‌های پیچیدهٔ معنوی و الهیاتی نشان می‌دهد. در نهایت، این تحقیق گفت‌وگوی میان‌رشته‌ای میان زبان‌شناسی و الهیات را تقویت کرده و به غنای مطالعات انتقادی متون مقدس می‌افزاید.
کلیدواژه‌ها

Albakry, M; Hancock, P. H. (2008 AD). "Linguistic Variation and Word Choice in Islamic Sermons: A Sociolinguistic Study." International Journal of the Sociology of Language. 190, 37-66.
El-Sharif, A. (2012 AD). "Metaphors We Believe by: Islamic Doctrine as Evoked by the Prophet Muhammad's Metaphors." Critical Discourse Studies. 9(3), 231-245.
Fairclough, N; Wodak, R. (1997 AD). "Critical Discourse Analysis." In T. A. van Dijk (Ed.), Discourse studies: A multidisciplinary introduction. (pp. 258-284). Sage Publications.
Gee, J. P. (2007 AD). What Video Games Have to Teach Us about Learning and Literacy. Palgrave Macmillan.
Gee, J. P. (2011 AD). An Introduction to Discourse Analysis: Theory and Method. 3rd Ed. Routledge.
Kouega, J. P; Baimada, F. G. (2012 AD). "Language Use in the Islamic Faith in Cameroon: The Case of a Mosque in the City of Maroua." Journal of Language and Culture. 3(1), 10-19.
Moscovici, S. (2000 AD). Social Representations: Explorations in Social Psychology. Polity Press.
Panjwani, F. (2012 AD). "Constructing Identities in a Contested Religious Space: Islam and Religious Education in England." Religious Education. 107(3), 257-274.
Reisigl, M; Wodak, R. (2016 AD). "The Discourse-historical Approach." In R. Wodak & M. Meyer (Eds.), Methods of critical discourse studies. 3rd Ed. pp. 23-61). Sage Publications.
Rogers, R. (2011 AD). An Introduction to Critical Discourse Analysis in Education. 2nd Ed. Routledge.
Rosowsky, A. (2013 AD). "Religious Literacy through a Multilingual Lens." In V. Lee, P. Seargeant, & J. Moody (Eds.), English in Multilingual Religious Contexts. (pp. 124-147). Bloomsbury Academic.
Van Dijk, T. A. (2009 AD). Society and Discourse: How Social Contexts Influence Text and Talk. Cambridge University Press.
Online Resources
https://anhaar.com
https://quran.makarem.ir

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 29 خرداد 1405