پژوهش نامه قرآن و عهدین

پژوهش نامه قرآن و عهدین

داستان گویی در کتب مقدس: بررسی مرز ایثار و خودخواهی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، دانشگاه خاتم، تهران، ایران.
2 استاد فلسفه، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
آیا نوع‌دوستی و خودخواهی دو قطب متضادند یا می‌توانند درون بازپیکربندیِ خود همگرا شوند؟ این مقاله با نقد خودِ اتمیستیک اقتصاد نئوکلاسیک و ارائه مدلی سیال، رابطه‌ای و روایت‌محور از هویت، نشان می‌دهد که دوگانگی خودخواهی و دیگری‌مداری فرو می‌ریزد. تکیه بر دو منبع شواهد مکمل—روایت‌های مقدس یهودی-مسیحی و اسلامی و یک آزمایش رفتاری در ایران—نشان می‌دهد که درک مردم از منفعتشان، به تعریفشان از «خود» وابسته است. فرمان «همسایه‌ات را چون خویشتن خویش دوست بدار» و تمثیل سامری نیکوکار، الگوی گسترش افقیِ خود به سوی غریبان و حتی دشمنان را ارائه می‌دهند. مفهوم قرآنی ایثار، که در میزبان انصاری متجلی است، الگوی بازتعریف عمودیِ خود در هویتی روحانی و فراتر از نیاز مادی است. این الگوها در آزمایشی با ۲۵۲ ایرانی تأیید شدند: برجسته‌سازی هویت والدینی، حمایت از پذیرش پناهندگان را ۱۲/۵ درصد و برجسته‌سازی هویت ملی، این حمایت را ۳۱/۲ درصد افزایش داد—اما تنها هنگامی که چارچوب پرسش با آن هویت همخوانی داشت. این یافته‌ها ثابت می‌کنند که منفعت‌خواهی صفتی ثابت، بلکه بروزی وابسته‌به‌زمینه از هویت گروهیِ برجسته است. مقاله نتیجه می‌گیرد که نوع‌دوستی و خودخواهی دو روی یک پدیده‌اند: خودِ گسترش‌یافته یا بازتعریف‌شده، با پیامدهایی عمیق برای اقتصاد رفتاری، روان‌شناسی سیاسی و اخلاق مهاجرت.
کلیدواژه‌ها